تبلیغات
ورزشی - شطرنج ابزاری برای پرورش ذهن کودکان
ورزشی
نویسنده:دارا رستمی

 

 

شطرنج ابزاری برای پرورش ذهن کودکان

تجزیه تحلیل، منطق و توانایی حل مسأله :

مهارت در شطرنج، نیازمند آمیزه ای از شایستگی ها ست. مطالعات دکتر تایید کرد که شطرنجبازان قدرتمند نوجوان 1974 آلبرت فرگوسن در سال ازتوانایی بالایی در تجسم فضایی،ریاضی ،کارهای اجرایی (سال 16-18) برخوردارند.
دکتر فرگوسن در مطالعات سال 1995 خود چنین می گوید : ""این دریافت نشان داد که مهارت در شطرنج، تنها مستلزم تسلط بر یک مهارت خاص و یا آمیزه ای از یک یا دو مهارت نیست بلکه ترکیب وسیعی از مهارتها در کنار هم این قابلیت را فراهم می آورد." وی در یک تحقیق مهم دیگر دریافت که یادگیری شطرنج، حتی در نوجوانی سبب تقویت مهارتهای ریاضی و زبانی است. این نتیجه برای بیشتر دانش اموزانی (حتی بازیکنان معمولی تر)که برای یکسال تحصیلی در هفته دو ساعت تمرین شطرنج داشتند صادق بود. تحقیقی دیگر(جان آرتیس)اضافه می کند که شطرنج سبب تقویت حافظه کودکان نیز می شود.
تحقیق دیگری در کانادا در سال 92-1991 ، بر تاثیرشطرنج در تقویت و افزایش مهارت حل مسأله در کودکان تأکید می کند. معلمان با افزودن شطرنج به برنامه آموزش کلاسیک ریاضیات توانستند به طرز چشمگیری متوسط شاخص قابلیت حل مسأله دانش آموزان را بالا ببرند. دانش آموزانی که شطرنج را در برنامه آموزشی ریاضیات خود گذرانده بودند، امتیازی بسیار بالاتر ازآنانی که برنامه استاندارد آموزش ریاضی را گذرانده بودند نشان دادند. مدرسه مقدماتی شطرنج هم اکنون در نیو برونزویک (محلی که این تحقیق مورد آزمایش قرار گرفت) مشغول به فعالیت است. در سال 1989 دانش آموزدر مسابقات قهرمانی مدارس این منطقه شرکت کردند 120
سه سال بعد این تعداد به بیش از 19000 نفر رسید.(آلبرت فرگوسن 1995 ) همچنین ثابت شده است که شطرنج،تفکر خلاق و نقادانه را تغذیه می کند. مطالعات چهار ساله دکتر فرگوسن (83-1979 )تأثیر شطرنج بر قدرت تفکر دانش آموزان مدرسه ای در امریکا را بررسی می کند. این دانش آموزان بودند.با آزمایش دو تست (تست 130 بالای IQ جزو دانش آموزان مستعد با ارزیابی تفکر نقادانه واتسون-گلاسر و تست تفکر خلاق تورنس)بر روی این دانش آموزان فرگوسن دریافت که بعد از گذراندن 64-60 ساعت آموزش و تمرین شطرنج در طی 32 هفته، آنها پیشرفت چشمگیری در شاخص تفکر خلاق نشان دادند. بعلاوه وی دریافت که شطرنج خلاقیت نوجوانان مستعد را آبیاری می کندوی همچنین چنین نتیجه گیری کرد که :"اینطور به نظر می رسد که شطرنج از بسیاری از برنامه های رایج برای پرورش تفکر خلاق برتر است و بنابراین می تواند در برنامه متفاوتی برای دانش آموزان مستعد در نظر گرفته شود."شطرنج نه تنها برای پرورش و توسعه مهارتهای دانش اموزان مستعد ارزشمند است بلکه دانش آموزان متوسط و پایین تر نیز می توانند از آن بهره مند شوند. مایکل وسیو (مربی شطرنج 1990 ) می گوید :
یک شطرنج آموز کند حتی اگر نتواند شطرنج را به کمال دریابد (همه استراتژی ها و تاکتیک ها را یاد بگیرد.)ولی می تواند از زبان، تصویر کلی و سیستم شگرف حرکات آن سود جوید.
دکتر فرگوسن در سال 88-1987 برنامه اموزش و تمرین شطرنجی را درکلاس ششم یک مدرسه روستایی در ایالت پنسیلوانیا شامل 9 دختر و 5 پسر به آزمایش گذاشت. در شروع برنامه دانش آموزان متوسط 104 را در را کسب کردند. این برنامه شامل 3-2 جلسه آموزش در هفته بود IQ تست وعلاوه بر آن دانش آموزان بیشتر اوقات زمانی را روزانه به بازی کردن اختصاص می دادند.این دانش آموزان برای شرکت در مسابقات ترغیب و تشویق شدند. پس از گذراندن این دوره فشرده، 7 تن از پسران این کلاس توانستند در مسابقات قهرمانی شطرنج مدارس ایالت پنسیلوانیا به مقام دوم دانش آموزان کلاس پس از گذراندن این IQ دست یابند.در نهایت نتایج تست این برنامه،پیشرفت چشمگیری در حافظه و مهارتهای زبانی بویژه در بازیکنانی که در مسابقات شرکت داشتند را نشان داد.
شطرنج حتی نشان داده است که می تواند در مجموع سبب افزایش نتایج تست شود. آزمایش تست وچسلر برروی 4000 دانش آموز ونزوئلایی IQ های که تنها کمتر از 5 ماه دوره آموزش شطرنج را گذرانده بودند،در اکثر آنها افزایش نتایج تست پس از گذراندن دوره را نشان می داد. گروه آزمایشی از میان تمام رده های اجتماعی-اقتصادی انتخاب شده بودند و هر دو جنسیت زن و مرد را شامل می شدند. ارائه نتایج این مطالعات دولت ونزوئلا را به شدت تحت تأثیر قرار داد چنان که از سال 89-1988 دروس شطرنج در اکثر مدارس ونزوئلا مرسوم گشت.

اهمیت پردازش اطلاعات و حل مسأله در دهکده جهانی :

اینترنت،ایمیل و کامپیوترها به سرعت در کار تغییر شاخص های موفقیت در کار و تحصیلند.
با شتاب گرفتن پروسه جهانی شدن، اطلاعات هر چه سریعتر و سریعتر به جریان می افتد.اطلاعاتی که تا همین چند سال پیش برای دسترسی به آن ماها زمان صزف می شد امروز از طریق اینترنت در ظرف چند دقیقه قابل دسترسی است. با چنین دسترسی آسان و حجم شگرف اطلاعات، توانایی انتخاب مناسب از میان گستره وسیع گزینه های موجود امری حیاتی است.
در چنین دنیایی،دانش آموزان باید بکوشند سرعت،انعطاف پذیری و قدرت انتقاد واکنش های خود را با روند پیچیدگی دنیای کنونی هماهنگ کنند. دانش آموزان علاوه بر ذخیره حجم قابل توجهی از این اطلاعات، باید توانایی جستجو در این دریای اطلاعات و از همه مهم تر پردازش اطلاعات را داشته باشند. آنها همچنین باید توانایی دسته بندی اطلاعات متناسب و نامتناسب ، یادگیری سریع تکنولوژی های جدید و همچنین استفاده از آنها در حل مسائل را در خود تقویت کنند.
اینجاست که شطرنج به عنوان ابزار ویژه و قدرتمند در پرورش ذهن کودکان ما ظاهر می شود. ماهیت پویای شطرنج، مجموعه ای متغیر از مسائل را در هر حرکت پیش رو می گشاید. به استثنای حرکات اولیه در شروع بازی -که می توان قویترین آنها را به خاطر سپرد- هر حرکت موقعیتی جدید را فراهم می آورد. شطرنج بازان می کوشند در هر موقعیتی در صفحه، با محاسبات خود و پیش بینی وضعیتهای محتمل و ارزیابی آنها براساس اصول تئوری،بهترین حرکت ممکن را پیدا کنند.در بعضی پوزیسیونها بیش از یک حرکت خوب وجود دارد، چنانچه در دنیای واقعی بیش از یک گزینه مناسب می تواند موجود باشد.بازیکنان باید تصمیم گیری در موقعیتهای مبهم و یا دشوار در شطرنج را بیاموزند.
چنین مهارتهایی در اندیشیدن برای دانش آموزان مقطع ابتدایی و راهنمایی در برخورد با مسائل روزمره زندگی حتی از ارزش و اهمیت بیشتری برخوردار است.انمت این دانش آموزان در مقطع دانشجویی خود باید بدانند چگونه از گستره وسیع قوانین و اطلاعات موجود در پاسخ دادن به مسأله استفاده کنند. مهارتی که فقدان آن در دانشجویان فعلی دانشگاهها قابل مشاهده است.در نتیجه این فقدان در اطلاعات غرق شده اند و بیهوده به جای جستجوی گزینه های متفاوت و متناسب ،بهترین پاسخ را جستجو می کنند.

نتیجه گیری :

شطرنج، گزینه ای مناسب و با قدرتی استثنایی برای پرورش ذهن کودکان ماست و آنها را در مواجهه و غلبه بر پیچیدگیهای روزافزون و نیازهای دهکده جهانی یاری می رساند.روز به روزمدارس بیشتری در سراسر جهان به ارزش و اهمیت شطرنج پی برده و آن را در برنامه استاندارد آموزشی خود جای می دهند. در حقیقت شطرنج فقط یک بازی است. بازیی که در عین حال توانسته بعضی از بزرگترین مغزها در قرن گذشته را به خود جذب کرده و به مبارزه طلبیده است. چنانچه امروز کتابهایی که درباره نحوه بازی نوشته شده اند، به راحتی می توانند قفسه های یک کتابخانه را پر کنند.
شطرنج همچنین ابزار ویژه و موثری در آموزش است. شطرنج ذهن انسان را اعم از دختر و پسر، با استعداد ویژه یا معمولی، ورزشکار یا غیر ورزشکار، ثروتمند یا فقیر به تساوی به مبارزه می طلبد. شطرنج می تواند به دانش اموزان اهمیت برنامه ریزی و همچنین پیاود تصمیم گیری را بیاموزد.
بعلاوه تمرینی است برای بالا بردن قدرت تمرکز دانش اموزان. شطرنج بازی قوی همچنین شیوه دستیابی به برد دلپذیر و باخت برازنده، تفکر منطقی و موثر، تصمیم گیری در موقعیتهای دشوار و مبهم را فرا می گیرند.(سیمور و نورود 1993 ) در سطوح بالاتر، چنانچه بازی خوب نیازمند طرح و نقشه ای منطبق و مرتبط باوضعیت متغیر صفحه است و نقشه ای که بدون در نظر گرفتن پاسخ های محتمل و متفاوت حریف طرح ریزی شود کارآیی لازم را نخواهد داشت برنامه ریزی انعطاف پذیر را تعلیم می دهد.
شطرنج همچنین می تواند اسباب اعتماد به نفس و خودباوری در کودکان رافراهم آورد اما چنانکه باخت حتی برای قهرمانان جهان نیز اجتناب نا پذیر است با تکبر و نخوت میانه ای ندارد.
شطرنج ابزاری برای آموزش و شکوفایی دانش آموزان مستعد نیز به شمار می رود. مسابقات شطرنج موقعیت مناسبی برای مواجهه این کودکان مستعد با همتایان خود در سنین مختلف است چنانچه اکثر مسابقات شطرنج بر خلاف دیگر رشته های ورزشی محدودیت سنی برای شرکت ندارند. در مسابقات یک بازیکن 6 ساله می تواند مقابل بازیکن 10 ساله بازی کند و یا بازیکن 12 ساله مقابل 17 ساله. بازیکنان جوان در مسابقات بزرگسالان بسیار خوب ظاهر می شوند. برای مثال در سال 2000-1999 در استرالیایک بازیکن 14 ساله قهرمانی جنوب استرالیا را از آن خود کرد و یک بازیکن 15 ساله موفق به کسب مقام قهرمانی کوئینزلند شد . همچنین بازیکنی 13 ساله با پوئن شکنی به مقام دوم قهرمانی استرالیا دست یافت.
تحقیقات نشان داده است که مطالعه و یادگیری روشمند شطرنج می تواند سبب کودکان گردد در حالیکه اسباب تقویت مهارتهای IQ بالا رفتن شاخص زبانی، ریاضی و خواندنی را فراهم می آورد.
مسابقات شطرنجی که با تعریف محدودیت زمانی و با ساعت شطرنج برگزار می شوند بازیکنان را در تصمیم گیری سریع و تحت شرایط فشار تمرین می دهند. مهارتی که می تواند دانش اموزان را در فشار مشابه امتحانات مدارس یاری برساند.
شطرنج ابزاری جذاب برای تمرین ذهن و به مبارزه طلبیدن آن است. تمرکز لازم در بازی ذهن را حساس تر و هوشیارتر کرده و تفکر مناسب را تقویت می کند.
در نهایت یکی از مهمترین آثار آن، آموزش تفکر و حل مسایل متغیر با ارائه ترکیب متنئوعی از مسائل پشت سر هم است. با میلیونها احتمال متفاوت در بازی ، بازیکنان باید همیشه برای رویارویی با موقعیتها و مسائل جدید آمده باشند. آنها نمی توانند با به کار بستن یک فرمول ثابت و یا استفاده از حافظه خود این مسائل را حل کنند. بلکه باید به قدرت تحلیل و محاسبه خود تکیه کرده و با استفاده از قوانین پایه و وضعیتهای نمونه وار و ابتکار و خلاقیت خود حرکت مناسب را بیابند.
در ژوئن 1999 کمیته بین المللی المپیک شطرنج را رسما به لیست ورزشهای کمیته افزود. رویدادی خوش برای آمار 6 میلیونی شطرنجبازان جهان. با این تصمیم جدید، کودکان با انگیزه بیشتری و با رویاهای قهرمانی به این رشته روی می آورند.
 
منبع:http://esfahanchess.ir/site/Article.aspx?id=159
               
 

 

 

گاهی اوقات انسان متحیر می شود که واقعا تصمیمات را در ترییت بدنی آوزش و پرورش چگونه و چه کسانی می گیرند که حتی بدیهی ترین اصول را نادیده می گیرند.حذف مسابقات شطرنج از مسابقات مدارس کشور در تابستان امسال با چه توجیهی صورت می گیرد یکی از مسئولین گفته بود:"قصد خذف این رشته را نداشتیم  و نداریم و ان شاء اله در سال تحصیلی آینده در زمستان یه مناسبت دهه فجر این مسابقات را برگزار می کنیم."گر چه حرف این آقا سنگ بزرگی است که نشانه نزدن است و به نوعی وعده سر خرمن است اما فرض بگیریم که ابن مسابقات در تاریخی که گفته اند برگزار شود چگونه و با چه توجیهی در سال تحصیلی که همه دانش آموزان مشغول درس هستند می خواهیم آنها را درگیر این رقابتها کنیم و همینطور تکلیف دانش آموزانی که امسال برای این رقابتها آماده شده بودند و در سال تحصیلی آینده در مقطع جدید تحصیل خواهند کرد چه می شود؟؟براستی چه کسی جواب این بی برنامگی و تصمیم گیریهای یک شبه را می دهد؟؟گرچه من شک دارم قضیه این باشد که گفته اند٬ حدس میزنم شطرنج قریانی تعصبات و کج سلیقه گی افرادی شده که متاسفانه تصمیم گیری بر عهده آنان است و این وسط دانش آموزان و مربیانی را می بینم که اینقدر راحت مضحکه و ملعبه این بی برنامه گیها شده اند.

 

 

مسابقات شطرنج آموزشگاههای شازند در مقاطع سه گانه تحصیلی (ابتدایی - راهنمایی-متوسطه) از تاریخ ۲۰/۸/۸۷  لغایت  ۲۳/۸/۸۷ در محل کانون بقیت الله شازند با حضور دانش آموزان مشتاق این رشته ورزشی برگزار گردید.

مزیت مسابقات امسال نسبت به سالهای گذشته استفاده از نرم افزار  SwissManager جهت قرعه کشی مسابقات بود .که با توجه به صرفه جویی در وقت٬ بر سطح کیفی مسابقات افزوده بود

گزارش نتایج این مسابقات را با هم مرور میکنیم:

 

........................................................................................................................................

 

 

 

 

تقویت توانایى کسى همچون یک بازیکن شطرنج امر آسانى نیست. پرورش عضلات بازو یا پاهاى یک وزشکار بسادگى از طریق تمرین با وزنه هاى مختلف قابل حصول است. تمرین همچنین به بهبود سرعت در شنا و دو کمک مینماید. اما چقدر زمان و انرژى باید جهت بدست آوردن مختصر پیشرفت در شطرنج بکار برد؟ هزاران نفر در سر تا سر جهان بطور منظم به بازى شطرنج مىپردازند اما در مجموع هیچ پیشرفت قابل توجهى حاصل نمیکنند. زمانى کتابهاى آموزشى لاسکر، کاپابلانکا و ایوه را مطالعه مىنمودم.گفته هاى ایوه را بخاطر هماهنگى و استدلال منطقى اش ستایش کردم. اما بویژه یادداشتهاى لاسکر را بخاطر دارم.او فرد بسیار خوشبینى بود بواسطه آنکه اظهار میداشت قادر درمدت ۱۲۰ ساعت یک شطرنج مبتدى را به سطح یک استاد بین المللى برساند. نمیدانم چه کسانى این اداعاى لاسکر را مىپذیرند اما بیشک فاصله بس درازى است میان کسى که فقط چگونگى اجتناب از خطاهاى بزرگ را مىداند (مبتدى) و کسى که به استقلال تکنیکى در بازى دست یافته و به سیستمهاى گشایشى مختلف مجهز بوده و به ظرافتهاى استراتژى شطرنج واقف است (استاد شطرنج) دلیلى وجود ندارد که یکنفر هنگامیکه استاد شد بتواند با موفقیت به بازیکنان جوان تعلیم شطرنج دهد. استعداد و قابلیت تعلیم و آموزش از ویژگى خاصى برخوردار است من هرگز بطور جدى به پسرم شطرنج را آموزش نداده ام. فقط وقتى دیدم خیلى مغشوش و سر در گم بازى مىکند کتابى به او توصیه نمودم و گفتم اول این کتاب رابخوان بعد با هم بازى میکنیم. براى کسى به سن و سال او شطرنج فقط یک وسیله بازى و سرگرمى است، مثل یک ترن برقى، اما براى من شطرنج یک حرفه است. من هرگز نتواسته ام طرز تلقى و نگرش او به شطرنج را درک کنم همانطور که او نتوانست در این زمینه مرا درک کند. وظیفه یک معلم آنست که استعداد را در شاگرد خود کشف کند،آنرا شکوفا کرده و پرورش دهد وفقط بعد از این مرحله است که میتواند با تمرین و ممارست منظم و آشنا کردن وى با مسایل پیچیده و جدید او را به سطوح بالاتر ارتقا دهد. در سال ۱۹۷۲ لئونارد باردن مسئول آموزش شطرنج جوانان (لندن) شد و سال ۱۹۷۶ فرصتى بدست آمد که من با سى تن از جوانان بازى کنم (بشکل سیمولتانه) این بازى هفت ساعت بطول انجامید. نتیجه آن ۱۱ مساوى یک شکست و ۱۸ برد بود  در سال ۱۹۷۹ بوریس اسپاسکى نیز به بازى مشابهى در انگلیس با جوانان پرداخت. در ۵ بازى شکست خورد با ۱۲ نفر مساوى کرد وفقط در ۱۳ بازى به پیروزى رسید. سه نفر از بایکنانى که موفق به شکست دادن اسپاسکى شدند بعدها به مقام استادى بزرگ نایل شدند و دو نفر دیگر استاد بین المللى یا استاد (فدراسیون جهانى شطرنج) شدند. آن بازیکنى که مرا شکست داد نیگل شورت بود. بىآنکه بخواهیم به شیوه آموزشى لئونارد باردن بپردازم فقط به عنوان یک بازیکن پیشرو سعى مىکنم به بعضى عوامل که موجب پیشرفت بازیکنان مىشود اشاره نمایم.


 

ورزش شطرنج موجب افزایش مهارت حل مسأله در افراد می شود


نتایج یك پایان نامه نشان داد كه بازی شطرنج می تواند موجب افزایش مهارت حل مساله در افراد گردد.

به گزارش سرویس پایان نامه ایسنا، مهنازامین رنجبر در پایان نامه كارشناسی ارشد رشته روانشناسی عمومی خود با عنوان " تأثیر بازی شطرنج بر مهارت های حل مسأله در دانشجویان دانشگاه الزهرا(س) " آورده است: بنا به نظریه انتقال در یادگیری، در برخورد با مسائل مختلف ( مثل بازی شطرنج كه از جهت مراحل شبیه به مراحل حل مسأله به طور كلی است) فرد می تواند توان خود را در موقعیت های مختلف بیازماید و با تكرار و تمرین مسائل مختلف ، نحوه برخورد مناسب با مسائل را یافته و آنها را به موقعیت های مشابه در زندگی تعمیم دهد.

درادامه این پایان نامه آمده است: می توان اظهار داشت كه شطرنج به عنوان یك بازی، محیطی را ارائه می كند كه با هرآرایش در صفحه ، مسأله ای خاص شكل گرفته و مستلزم حل آن جهت پیشبرد بازی است.

هر بازیكن در بازی شطرنج، زمانی كه با حركت تازه ای از جانب حریف  یا با وضعیت تازه و به عبارت دیگر با مسأله ای جدید روبرو می گردد، ابتدا با بررسی موقعیت مهره ها در حالت جدید، به بررسی وضعیت كلی صفحه می پردازد. فرضیه سازی در خصوص هر حركت یا مجموعه ای از حركات، مرحله ای است كه فرد را در جهت پیش بینی حركات ممتد وموفقیت آمیز آماده می سازد . زمانی كه فرد با موقعیتی ساده روبرو می گردد، به راحتی فرضیه مورد نظر خود در خصوص آن وضعیت را طرح نموده و به سرعت ، آن را می آزماید.

دراین پایان نامه اضافه شده است: حركات سریع بازیكنان در ابتدای بازی می تواند نشان دهنده سادگی مسائل درابتدای بازی باشد به نحوی كه حتی بازیكنان مبتدی نیز بعد از چند بازی ابتدایی، پیش بینی های اولیه را به سادگی انجام داده و به سرعت حركات خود را انجام می دهند. به عبارت دیگردر خصوص مسائل ساده ، روند مراحل فرضیه سازی، فرضیه آزمائی و نهایتاً حل مساله در زمان كوتاهی طی می شود.

درادامه این پایان نامه كه در سال 1380 با راهنمایی دكترحسین رضا بخش در دانشكده علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه الزهرا(س) " تدوین شده، آمده است: كمی بعد از شكل گیری كل بازی ، به تدریج مسائل ، پیچیده تر می گردد. فرضیه سازی و فرضیه آزمایی دراین زمان مستلزم صرف وقت و دقت بیشتر است هر حركت در ارتباط با پیش بینی چندین حركت بعدی طرح ریزی می شود. در این مرحله ، بازیكن می آموزد كه برای حل هرمسأله راه های متعددی وجود دارد و انتخاب بهترین راه ، مستلزم درایت و اندیشه بالا است و نهایتاً تصمیم گیری در خصوص مسائل اساسی است كه نتیجه بازی را مشخص می كند.

محقق در خاتمه می افزاید : در بازی شطرنج ، بازیكن مراحلی را كه باید درحل مسئله طی نماید، طی می كند . این مراحل دقیقاً شبیه مراحلی است كه در حل مسائل كلی، فرد با آن ها مواجه می گردد. همان طور كه در موقعیت زندگی، فرد در برخورد بامسائل تكراری به سهولت از عهده حل آن ها برمی آید در بازی شطرنج نیز در برخورد با مسائل ساده به راحتی واكنش نشان می دهد. اما درموقعیت های دشوار و تازه تر با صرف دقت كافی راه حل احتمالی را بررسی نموده و بهترین راه حل را برمی گزیند. گفتنی است، جامعه آماری این پژوهش ، شامل 3300 دانشجو در رشته های مختلف دانشگاه الزهرا در نیمسال اول سال تحصیلی 80-79 در مقطع كارشناسی به استثنای دانشجویان رشته های ریاضی ، فنی و مهندسی بوده است. دانشجویان اخیر( رشته های ریاضی و فنی و مهندسی) با فرض سر و كار داشتن و تمرین حل مسأله كه اقتضای رشته تحصیلی آنهاست از جامعه آماری حذف گردیدند

منبع:http://aliansari85.blogfa.com/cat-2.aspx

قالب وبلاگ

کد نمایش آب و هوا

کد نمایش آب و هوا